Diyabet, Kanser kemoterapi tedavileri, Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF), IgA vasküliti (HSP) ve lupus gibi sistemik hastalıklar böbrekleri etkileyebilir. Erken tanı ve düzenli izlem, böbrek fonksiyonunu korumak için kritik öneme sahiptir.
Sistemik hastalıklar, sadece hastalığın görüldüğü organları değil; aynı zamanda böbrekleri de etkileyebilir.
Çocuklarda böbrek tutulumu, hastalığın seyri açısından önemli bir belirleyici olduğundan düzenli takip büyük önem taşır.
Bu başlık altında en sık görülen beş durum detaylandırılmaktadır:
1. Diyabetik Nefropati (Diyabete Bağlı Böbrek Hasarı)
Tip 1 diyabetes mellituslu çocuklarda zaman içinde böbrek filtreleme birimlerinde hasar gelişebilir.
Bu risk erken yaşta başlamaz ancak ilerleyen yıllarda mikroalbüminüri ile kendini gösterebilir.
Belirtiler:
- İdrarda albümin/protein kaçağı
- Tansiyon yüksekliği
- Böbrek fonksiyonunda yavaş azalma
Tanı ve İzlem:
- Yıllık idrar mikroalbümin taraması
- Kan şekeri / HbA1c düzenli kontrol
- Tansiyon ölçümü
- Böbrek ultrasonu gerekirse
Erken tanı, böbrek hasarının önlenmesi açısından çok önemlidir ve çocuk nefrolojisi takibi gerektirir.
2. Kanser ve Kemoterapi Sonrası Böbrek İzlemi
Bazı kemoterapi ilaçları ve tümör tedavileri böbrek fonksiyonlarını etkileyebilir.
Erken yaşta alınan kemoterapilerde böbrek hasarı riski daha belirgindir.
İzlem gerektiren durumlar:
- Nefrotoksik kemoterapi ilaçları
- Radyoterapiye maruz kalma
- Uzun süreli yoğun bakım süreçleri
Takip:
- Düzenli kan ve idrar testleri
- Ultrason değerlendirmesi
- Tansiyon kontrolü
- Gerekirse elektrolit incelemeleri
Bu çocuklarda yıllar süren izlem gerekebilir.
3. Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF) ve Böbrek Tutulumu
FMF, tekrarlayan ateş ve karın ağrısı ataklarıyla seyreden genetik bir hastalıktır.
Tedavisiz vakalarda veya düzensiz kolşisin kullanımında amiloidoz gelişebilir; bu durum böbreklerde ağır protein kaçağına ve yetmezliğe yol açabilir.
Erken uyarı bulguları:
- İdrarda protein
- Ödem
- Tansiyon yüksekliği
Çocuk nefroloğu tarafından düzenli idrar testi ve böbrek fonksiyon izlemi yapılmalıdır.
4. IgA Vasküliti (Henoch–Schönlein Purpurası – HSP)
HSP, çocuklarda ciltte döküntü, eklem ağrısı ve karın ağrısı ile görülen bir vaskülit hastalığıdır.
Hastaların %20–50’sinde böbrek tutulumu gelişebilir.
Böbrek bulguları:
- İdrarda kan
- İdrarda protein
- Nadir olarak ödem ve hipertansiyon
Takip:
- İlk 6 ay yakın idrar ve tansiyon izlemi
- Gerekirse böbrek biyopsisi
- Glomerülonefrit tedavisi
Erken izlem ile çoğu çocuk tamamen iyileşir.
5. Sistemik Lupus Eritematozus (SLE) ve Lupus Nefriti
SLE, bağışıklık sistemi bozukluğuna bağlı çoklu organ tutulumu yapan bir hastalıktır.
Lupus nefriti, çocukluk çağında böbrek hasarının en önemli nedenlerinden biridir.
Belirtiler:
- İdrarda kan / protein
- Ödem
- Tansiyon yüksekliği
- Böbrek fonksiyonlarında bozulma
Tedavi genellikle bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlarla planlanır ve çocuk nefrolojisinin yakın kontrolü gerekir.
Prof. Dr. Elif Bahat Özdoğan, FMF, HSP, SLE, diyabet ve onkolojik tedaviler sonrası gelişen böbrek sorunlarının tanı ve takibinde uzun yıllara dayanan klinik deneyime sahiptir.
Sistemik hastalıklarda böbrek tutulumunun erken saptanması; böbrek fonksiyonunun korunması, komplikasyonların azaltılması ve çocuğun uzun dönem sağlığı için kritik öneme sahiptir.
